افق

مصاحبه با دکتر محمد شکرچی زاده
    رئیس مرکز تحقیقات مسکن

 

مرکز تحقیقات مسکن از تــأثیرگذارترین مراکــز در امر سامانــدهی ساخت و ساز است که در این ارتباط فعالیتهای گسترده ای دارد. بــه مناسبت تفاهم نامه ای که میان این مـرکــز و انجمن صنعت تأسیسات ایران جهت همکاریهای گسترده در حوزۀ تأسیسات منعقد شده است، گفتگویی بــا آقای دکتـــر محمد شکـرچی زاده رئیس دانشمنــد مرکــز تحقیقات مسکن انجام داده ایم کـه توجه خوانندگان محترم را به آن جلب می کنیم.


○ بسیــاری از مهندسین صنعت ساختمان و تأسیسات هنوز از حوزه و دامنة مسئولیت ''مرکز تحقیقات مسکن''  اطلاع کافی ندارند. لطفاً در این زمینه توضیح دهید.
● مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی بیش از چهل سال پیش بـــا نام مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن راه اندازی شد که اخیراً با ادغام دو وزارتخانه راه و ترابری و مسکن و شهرسازی، نام جدید خود را پیدا نمود و کلیه مراکز تحقیقاتی  و آموزشی وابسته به این دو وزارتخانه در قالب این مرکز ادغام گردید.
  از ابتدای تأسیس تـاکنون، این مرکز با هدف تحقیق و تـوسعه دانش در حوزۀ صنعت ساختمان و ارائــه راهکارهـای مناسب در زمینه اجـــرای ساختمان بـه شکلی اصولی فعالیت نموده است.فعالیتهای مرکز را می توان در این محورها خلاصه نمود :
* انجام طرحهای پژوهشی در زمینه های مرتبط با راه، مسکن و شهرسازی
* تـــدوین مقررات ملی ساختمــان، دستورالعملها، ضوابط، آیین نامه هـــا، راهنماها و استانداردها
* ارائه خــدمات مهندسی آزمایشگاهی نظیر گواهینامه فنی، مشاوره فنی، نظریه فنی، انجـــام آزمونهـای موردی روی محصولات، سیستمها و اجزای ساختمانی و تــأسیساتی بر حسب نیاز صنعتگران
ساختمان (تولیدکننده، واردکننده یـــا عرضه کننده)
* برگزاری دوره های آموزشی، سمینارها و کنفرانسها بـا هدف افزایش دانش و تجربه جامعه مهندسین صنعت ساختمان
* بخش تـــأسیسات این مرکز نیز در حوزه های تحقیقات، آموزش و تـرویج و خدمات فنـــی و آزمایشگاهی فعال است. این بخش مجهز به آزمایشگاه‌های تخصصی در زمینـه پکیجهای شوفاژ و آبگرمکن، شیرآلات ساختمانــی، لوله و اتصالات، رنگ و رزین، و فنهای ساختمانی بوده و در حال حاضر بــه تعداد زیادی از تولیدکنندگان و عرضه کنندگان کالا و تجهیزات تأسیساتی خدمات آزمایشگاهی و گواهینامه فنی ارائه می‌دهـد. همچنین این بخش با ارائه خدمات مشاوره ای، در جهت ارتقاء کیفیت و رفع مشکلات فنی بــه تولیدکنندگان محصولات تأسیساتی کمک می‌کند. 

 ○ با وجودی که شیوة ساختمان سازی در ایران در یکی دو دهة اخیر بکلی تغییر کرده و از روش سنتی و بناهای دو سه طبقه به ساختمانهای بلند تبدیل شده هیچ نشانه‌ای از انتظامات و الزامات طراحی چــه از نظر معماری و چه از دیدگاه مهندسی تــأسیسات در آنها دیده نمی‌شود؛ ظاهر ساختمانها الگوی مشخصی ندارند و هر کس هر چــه بخواهد می‌سازد فارغ از سابقة معماری ایرانی و چیزی که بتوان به عنوان بنای ماندگار به آن افتخار کرد. شگفتا که این وضع ناهنجار در حالی اتفاق می‌افتد که در این کشور سازمانهایی به نام'' نظام مهندسی ساختمان'' و ''مرکز تحقیقات مسکن'' حضور دارند. به نظر جنابعالی اشکال در کجاست که این سازمانها از هیمنة لازم برای نظم و نسق بخشیدن به امر ساختمان‌سازی برخوردار نیستند؟
● مطلب همین است که مطرح می‌نمایید. متأسفانه مـا در حوزه معماری بطور کلی و خصوصاً نمای بناها که بـروز ظاهری دارد از الگوی مناسبی پیروی نمی‌کنیم و یا اصولاً الگویی نداریم. معماری سنتی ما با تبعیت از شرایط اقلیمی و تاریخی هر منطقه ای دارای هویت قابل تشخیصی بود که در حال حاضر فاقد آن است. به نظر می‌رسد در این عرصه فراتر از دگرگونی نیاز بـــه یک دگردیسی داریم. از نظر اجرایی، تدوین مقررات ملی شهرسازی که در حد خود یک نظم و نسقی به این وضعیت بدهد، در دستور کار وزارت راه و شهرسازی قرار گرفته است. امید است اقدام مؤثری باشد.


○ یکی از بزرگترین مشکلات یا بهتر بگوییم بلایایی که در دو دهة اخیر بر شهرهای بزرگ و بویژه تهران نازل شده فروش بی‌رویة تراکم توسط شهرداری است که برای مدیریت امروز شهر نسل انــدر نسل ساکنین شهر را گرفتار مشکلات گوناگون کرده و در واقع زندگی را به کام آنها تلخ می‌کند. در این باره سالهاست اعتراضات زیادی از جانب متخصصین و مردم عادی به شهرداری‌ها شده ولی گوش شنوایی مشاهده نمی‌شود. مثلاً شبکة فاضلابی که قطر لوله‌هــای آن در محلات مختلف شهر برای جمعیت مشخصی محاسبه شده به دلیل تراکم فروشی بی‌رویة شهرداری، در سالهای آینده جوابگوی جمعیت محلات نبوده و تبدیل به عامل عذاب مردم می‌شود؛ همچنین است در مورد تمام تأسیسات شهری اعم از آبرسانی و برق رسانی و غیره. به نظر جنابعالی برای پایان دادن به این هرج و مرج چه کاری باید توسط دولت یا مجلس صورت گیرد؟
● برای رسیدن به یک توسعه پایدار در حوزه ساختمان و شهرسازی اولین قدم تهیه یک سنــد بالادستی است که کلیه مسائل این حوزه را در دراز مدت مد نظر دارد. این سند بالادستی می تواند طرح جامع شهر بــاشد. نکته مهم این است که طرح جامع باید زیر نظر کمیتــه ای در بالاترین سطح مدیران شامل وزارت راه و شهرسازی، وزارت نیرو و سایر دستگاههای مربوط تهیه و مصوب شود. سپس شهرداری هــا ملزم به اعمال آن خواهند بود.


○ آیا برای انسجام و انتظام در امر ساختمان سازی تعامل لازم بین سازمان نظام‌مهندسی ساختمان و مرکز تحقیقات مسکن وجود دارد و اگرنه چگونه باید آن را برقرار کرد؟
 ● البته سابقه همکاری بین این سازمان و مرکز تحقیقات راه و مسکن و شهرسازی بویژه در مورد آموزشهای حرفه ای وجود دارد. طی تفاهم فیمابین که اخیراً نهایی شده، سازمان نظام مهندسی مقـرر است در خصوص اجـرایی شدن استانداردها و مقررات ملی ساختمان، آیین نامه ها و ضوابط مربوط همکاری گسترده ای را با این مرکز آغاز نماید. البته این همکاری، فرایندی است که هر چه جلوتر برویم می تواند با کسب نظر از جامعه مهندسی صنعت ساختمان مفیدتر و پربارتر گردد.

○ در زمینة تأسیسات متأسفانه وضعیت اغلب ساختمانها مناسب نیست. طراحی تــأسیسات بسیاری از ساختمانها اعم از مسکونی، صنعتی و تجاری بر اساس الگوهای مبتنی بـر دانش مهندسی تأسیسات صورت نمی‌گیــرد که این موجب اتلاف شدید انرژی و آلودگـی هوای شهرها شده است. به نظر می‌رسد دلیل عمدة آن ضعف آموزش تأسیسات در دانشگاهها و مراکز تربیت تکنسین است. نظر جنابعالی چیست؟
● بله همانطور کـه اشاره فرمودیــد، کیفیت تأسیسات ساختمان در ایـــران چندان منـاسب نیست و بخشی از این کیفیت پایین بخاطر کمبود دانش فنـی عاملان ایـــن صنعت است. ایـن نکته بسیار مهم است که در گذشته رشته ای به نام تأسیسات در زیر شاخه مهندسی مکانیک وجـود داشت کـه دانشجویان منحصراً با تأسیسات مکانیکی به درستی آشنا می‌شدند. متأسفانه بعدها این رشته از میــان رفت و کل دروس تـأسیساتی بصورت اختیاری و آن هم ناقص در دل رشته مهندسی مکانیک گرایش سیالات مستتر شد. این امـر موجب شده که در بسیاری از دانشگاه‌ها، دانشجویان حتی از وجود مباحث مقررات ملی ساختمان خبر ندارند. به این دلیل در بین اعضای هیأت علمی مکانیک نیز تعداد استادانی که مسلط به تأسیسات مکانیک به صورت علمی و اجرایی باشند باید افزایش یابد. البته تذکر این نکته ضروری است کـه امروزه ساخت و ساز در بسیاری از موارد توسط افرادی غیر متخصص بــا دانش ناکافی انجام می شود و این معضلی است که نــه تنهــا در شاخه تأسیسات بلکه گریبانگیر کل صنعت ساختمان است.
  می‌توان از زاویه دیگری هم به این قضیه نگاه کرد. نمی‌شود تمام ایرادات وارد به صنعت ساختمان را هم منتسب به مهندسان دانست. بسیاری از مواقع به خصوص در تأسیسات ساختمانی در کنار مهنــدس آگاه، نیـاز به تکنسینی مجرب و بــا دانش کافی نیز می‌باشد. اگر بــه تــأسیسات ساختمانهای موجود کشور نگاهــی بیاندازید ملاحظه می‌کنید که نصب، سرویس، نگهداری و تعمیر ایــن تجهیــزات عموماً در دست تکنسینهایی است که متــأسفانه برنامه ریزی خاصی در جهت ارتقــاء دانش و فن این افراد صورت نگرفتـــه است. بعنوان مثال در زمینه ساماندهی موتورخانه هــای کشور و صرفه جویی انـــرژی، مطالعات انجام شده نشان می دهد تعداد تکنسینهایی که می توانند به تنظیم و اصلاح موتورخانه های گرمایی بپردازند بسیار محدود و اندک است و قطعاً در این زمینه تربیت تکنسین بسیار واجب تر از تربیت مهندس است. ولی متــأسفانه تــاکنون کاری درخور صورت نگرفته است. البتـه سازمانهایی نظیر سازمان فنی و حرفه ای و یا حتی شرکتهــا و تولیدکنندگان تأسیساتی در این زمینه فعالیتهــایی را انجام داده اند، ولی ساماندهی این امـر نیازمند عزمی همه جــانبه از طرف کلیه دستگاه های اجرایی است. این نوع مهارتها اصولاً از نوع آموزشهای حرفه ای است و کمتر در حیطه وظایف دانشگاهها می گنجد.
  مرکز تحقیقات راه و مسکن و شهرسازی در این زمینه تلاش می کند تا با همکاری انجمن صنعت تأسیسات، انجمن احتراق، شرکت بهینــه سازی مصرف سوخت و همچنین سازمان فنی و حرفه ای کشور، دوره های آموزشی را در این زمینه شروع نماید و خوشبختانه جلسات و اقدامات عملی نشان می دهد بستر لازم و پتانسیل انجام این امر وجود داشته و با هم افزایی در این رابطه به سرعت می توان در جهت تربیت نیروی فنی و علمی اقدام نمود.  این امر همانطور که قبلاً بیان شد یکی از رسالتهای این مرکز است و تاکنون نیز توانسته با برگزاری دوره های آموزشی
تخصصی و سمینارها بطور مستمر نقش خـود را در ارتقاء دانش فنــی عوامل تولید ساختمان ایفا نماید. البته در اینکه نیاز صنعت ساختمان به دوره هایی کـه بتواند هم دانش و هم تجربه را به دست اندرکاران این صنعت اختصاص دهد بیش از توان این مرکز است شکی نیست و قطعاً حضور و همکاری انجمنهای علمی و فنی معتبر نظیر انجمن صنعت تأسیسات، نشریات علمی و فنی را طلب می کند.