افق

 

گفتگو با مدیران صنعت تأسیسات ایران
پیرامون مسائل روز اقتصاد و صنعت کشور

 

 مصاحبه با فاتح برایی

عضو هیأت مدیرۀ شرکت بوتان

 با توجه به تحولات اخیر و تأثیر بالقوۀ آن بر آیندۀ اقتصــاد و بویژه تولیـــدات صنعتی کشور، در نظر است مصاحبه هایی با مدیران صنعت تأسیسات ایران پیرامون مشکلات امروز این صنعت به چاپ برسد. در این شماره نقطه نظرات فــاتح برایی عضو هیأت مدیرۀ شرکت بوتان در پاسخ به سؤالات مطروحه ارائه می شود.

○ به نظر می رسد صنعت ساختمان و به تبع آن صنعت تأسیسات کشور در چند سال اخیر دچار نوعی رکود بوده و طرحهای توسعه آنها یا متوقف شده و یا به آهستگی پیش می روند. چرا؟
● برای پاسخ به این سؤال لازم می‌دانم قبل از هرچیز توجه شما و خوانندگان محترم مجله وزین صنعت تأسیسات را به برخی آمارهای رسمی جلب نمایم :
• در آخرین دوره رونق بازار مسکن (سال 1391) بطور میانگین ماهیانه حدود 19 هزار واحد مسکونی در شهر تهران ساخته شد. این عدد در سال 1393 به 8 هزار واحد رسید. به منظور درک ملموس این عدد لازم است اضافه کنم که این میزان کاهش حتی در آخرین دوره رکود صنعت ساختمان (سال 88 و 89) بی‌‌سابقه بوده است.
• میانگین افزایش قیمت ساختمان در بهار 92 نسبت به بهار 91 حدود 71% بوده است.
• در سال 1393 نرخ بازدهی سرمایه‌گذاری در مسکن منفی 3/5% بوده است که اگر نرخ تورم را به آن اضافه کنیم با بازدهی واقعی بیش از 20% منفی مواجه هستیم.
این اطلاعات مؤید وجود رکود صنعت ساختمان کشور در 24 ماه اخیر است. چرایی آن را مکانیسم ضابطه‌مند عرضه و تقاضا تبیین می‌کند. بــه بیان دیگر، سرمایه‌گــذاران بـه امیـد سود سرشار، مبادرت به عرضه بیش از نیاز مسکن در سالهای رونق(90 و 91) نمودند. بتدریج بین عرضه و تقاضا فــاصله و شکاف بزرگی ایجاد شد كـه در نتيجه آن پدیده ساختمانهای خــالی از سکنه بوجود آمد. خروج معامله‌گــران از بازار به همراه تعجیل سرمایه‌گذاران برای فروش و نقد کردن سرمایه‌گذاری‌هایشان، مسابقه قیمت را دامن زد و بطور طبیعی منجر به کاهش قیمت مسکن شد. سرمایه‌گذاریها از این بخش خارج شد و تقاضا برای صدور پروانه ساختمان بطور بی‌سابقه‌ای کاهش یافت و به این ترتیب تمامی صنایع مرتبط با ساختمان و از جمله صنعت تأسیسات را با رکود مواجه نمود.


○ نقش واردات را در بروز وضعیت امروز چگونه می‌بینید؟
● طبیعی است که واردات بعنوان یکی از مؤلفه‌های تنظیم بـازار، در تشدیــد وضعیت رکود حاکم بر صنعت تأسیسات نقش دارد. امــا اغــراق و بزرگ‌نمایی نقش واردات در مقــایسه با مؤلفه‌های تعیین‌کننده‌تـر که در عرایض قبلی آن را تشریح کردم نمی‌تواند واقع‌بینانه باشد. طبیعی است مانند هر بازار دیگــری، در بازار صنعت تأسیسات نیز واردات ایفای نقش نماید. تـا جایی ‌که واردات در یک فــرایند ضابطه‌منــد، شفاف و پاسخگو صورت گیـــرد، مشکلی نیست؛ مشکل آنجاست که واردات دارای مزیت رقابتی می‌شود. به چه معني؟ اجازه دهید بیشتر توضیح دهم:
  اعلام نادرست تعرفه‌ها و اقلام وارداتی توسط برخی از واردکنندگان به منظور فرار از پرداخت حقوق قانونی جامعه و دولت یکی از شگردهایی است که برخی واردکنندگان با استفاده از آن ضمن فرار از تــأدیه حقوق قانونی جامعه، برای خود مزیت رقابتی درست می‌کنند. آنها صرفه‌جویی حـاصله از عملیات خلاف قــانـون را تبدیل به یک منبع و ابزار مـالی در برخورد با رقبا می‌کنند. خیلی صاف و پوست‌کنده عرض کنم که آنها وجوه حاصله از دزدی را صرف دمپینگ می‌کنند.
  روش دیگر سوء استفاده در واردات، استفــاده از برخی اشخاص حقیقی و بعضاً جعلی تحت عنــوان حق‌العملکار است. جالب اینکه واردکنندگان متخلف با هر حق‌العملکار بیش از یک سال کار نمی‌کنند و بــا تعویض مرتب آنها، به سرعت رد گم می‌کنند. آنها به این ترتیب ضمن فرار از پرداخت حقوق و عوارض گمرکی زمینــه را بـرای عدم شفافیت و همچنین فرار از پرداخت مالیات مهیا می‌کنند کــه ردیابی آنها با مکانیسمهای موجود در دستگاه دولتـی و اداری کار ساده‌ای نیست. در همین زمینه حتماً اخیراً داستان پیرزن بوشهری را که با استفاده از کارت بــازرگانــی او میلیونها دلار واردات صورت گرفته است در رسانه‌ها خوانده‌اید.


○ پس از شروع کار دولت جدید آیا تحول مثبتی را در فضای اقتصاد و صنعت مشاهده می‌کنید؟
● بدون شک پاسخ به این سؤال مثبت است. در بدبینانــه‌ترین حالت می‌توان گفت استقرار مدیـران دولت جدید، راه اضمحلال و قهقــرای صنعت کشور را متوقف کـرد. واقعاً معلوم نیست که در صورت تداوم سیاستهای زیان‌بار دولت قبلــی، چه میــزان خسارات اقتصادی بیشتري ممکن بود تا این لحظه به کشور وارد شود. واقعیت این است که دولت جدید عزم اصلاح امور را دارد، تلاشهایی هم صورت گرفته است. البته ما نیز متوجه انواع و اقسام محدودیتهای موجود بر سر راه دولت هستیم. به نظر بنده در شرایط موجود، یکی از وظایف بخش خصوصی، همدلی و همراهی با دولت از طریق ارائه راهکارهای کارشناسی است و به سهم خود امیدوارم که دولت نیز دست دوستی و همراهی بخش خصوصی را بفشارد.


○ دولت برای ایجاد انگیزه در صاحبان صنایع و تقویت اراده آنها در حفظ واحدهای موجود و جلوگیری از تعطیلی خطوط تولید، چه کمکی می‌تواند بکند و چه تسهیلاتی را باید در نظر بگیرد؟
● برای نیل به این مقصود دولت باید از تمام امکانات و ابزارهای خود در 2 محور مهم استفاده نماید. نخست اینکه برای یک‌بار هم که شده، استراتژی توسعه صنعتی کشور را تدوین کند و اجرای برنامه‌ها را حول آن استراتژی در دستور کار قـرار دهد. عــدم وجود استراتژی توسعه صنعتی کشور در سنوات اخیر موجب شده است کــه منابع محدود و بسيار ارزشمند کشور به جای تخصیص در فعالیتهای پــربــازده، به هدر رود.
استراتژی توسعه صنعتی کشور نقشه و چراغ راهی است که کمک می‌کند تمامی منابع مالی، فنــی و انسانی در مسیری همسو و هم‌راستا با سند چشم‌انداز 1404 حرکت کند.
  افــزون بر این، دولت باید به بهبود فضای کسب و کار اهتمام ویژه‌ای داشته باشد. قوانین زیاد، موازی و متداخل از یکسو و عدم کفایت دستگاه بروکراسی دولتی، فساد اداری و تفسیر به رأی شدن مصوبات قانونی توسط برخی از مدیران میانی دولتی، موانع بزرگی بر سر راه بهبود فضای کسب و کار هستند که باید برای آن چاره‌اندیشی اساسی صورت گیرد.

○ با توجه به قدمت صنعت تأسیسات ایران که بیش از نیم قرن است و گستردگی محصولات آن که تمامی وسایل و دستگاههای تأسیساتی مورد نیــاز در انواع ساختمانهای مسکونی و صنعتی را شامل می‌شود، چه موانعی موجب شده تا از نظر صادرات جایگاهی در خور شأن این صنعت نـداشته باشیم و کشورهایی مثل ترکیه، چین، ژاپن و کره بازار تأسیسات را در اختیار بگیرند؟
● معمولاً در پاسخ به سؤالاتی مشابه این، مثنوی هفتــاد من کاغذ از علل و عوامل بیرونــی، لیست می‌شود. مواردی مانند: حمایت دولتهایی مانند چین و ترکیه از صنایع‌ خود، گرفتاریها و عدم کارایی‌های دولتی، عدم حمایت دولت ایران از صنایع و... كه بنده ضمن تأیید این موارد اجازه می‌خواهم با استعانت از حضرت مولانا كه مي‌فرمايند «ما برون را ننگریم و قال را/ ما درون را بنگریم و حال را» نگاهی از درون به مسئله داشته باشم.